Το μεγάλο πανηγύρι της Αγίας Τριάδος Κερατέας (φωτογραφίες)

Όπως κάθε χρόνο για άλλη μια φορά, χιλιάδες πιστών θα έρθουν στην Κερατέα για να τιμήσουν τη μεγάλη γιορτή της Αγίας Τριάδας! Το πανηγύρι της Αγίας Τριάδος είναι ένα από τα δημοφιλή πανηγύρια της Κερατέας, τα άλλα δύο είναι του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Δημητρίου και τον δεκαπενταύγουστο της Παναγίας Γκαρικά.


Ο ναός της Αγίας Τριάδας βρίσκεται επί της Λεωφόρου Σουνίου στην βορειοδυτική είσοδο της Κερατέας, απέναντι από το Κέντρο Υγείας, σε ένα χαμηλό, ομαλό ύψωμα του λόφου Βελατούρι.

Είναι ένας μονόχωρος τρουλλαίος ναός, με διαστάσεις που δίνουν την εντύπωση κανονικής εκκλησίας και όχι εξωκκλησιού. Βρίσκεται μέσα σε ένα ευρύχωρο, περιμαντρωμένο και πευκόφυτο περίβολο, σε μη κατοικημένη υπαίθρια περιοχή. Χαρακτηριστικά του ναού, εκτός από τις διαστάσεις του και τον ιδιαίτερο τρούλλο του που δε συναντάται αλλού στα Μεσόγεια, είναι η διακοσμητική οδοντωτή ταινία χρώματος κεραμιδί που περιτρέχει εξωτερικά το κτίριο σε διάφορα ύψη, ακολουθώντας την μορφή των παραθύρων και των αετωμάτων. Σε συνδυασμό με τα κεραμίδια της στέγης και τα κεραμιδί γείσα των ανοιγμάτων, αποτελεί ένα ενοποιητικό στοιχείο.

Τα πολλά στοιχεία γεωμετρίας και συμμετρίας που παρουσιάζει ο ναός, τα πολλά ανοίγματα όπως και η μορφή του τρούλλου με το μικρό σχετικά μέγεθος του, αποτελούν ένδειξη των δυτικών επιδράσεων στη ναοδομία.

Γενικότερα ο ναός, παρόλο που η κατά μήκος διάσταση είναι αισθητά μεγαλύτερη, αναδεικνύει εξωτερικά την κατακόρυφη διάσταση είτε με τις προς τα άνω αναλογίες του τρούλλου και των άλλων κουφωμάτων είτε με το σχηματισμό των οξυκόρυφων αετωμάτων είτε με την διακοσμητική ταινία που ακολουθεί τις ανυψώσεις των αετωμάτων και των κουφωμάτων, που μοιάζουν με βέλη που δείχνουν προς τον ουρανό.

Ο ναός ανήκει στην ενορία του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Δημητρίου. Λόγω της θέσης και της ευρυχωρίας του ναού και του περιβόλου διενεργούνται πολλά μυστήρια. Ο ναός πανηγυρίζει την Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος με πανηγυρικό εσπερινό και θεία Λειτουργία.

Το εξωκκλήσι της Αγίας Τριάδας είναι ιδιαιτέρως αγαπητό στους Κερατιώτες και στις αρχές καλοκαιριού, την ημέρα της πανηγύρεως, πλήθος κόσμου συρρέει, όχι μόνο από την Κερατέα αλλά και από άλλες περιοχές. Το πανηγύρι της Αγίας Τριάδος είναι ένα από τα δημοφιλή πανηγύρια της Κερατέας, τα άλλα δύο είναι του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Δημητρίου και τον δεκαπενταύγουστο της Παναγίας Γκαρικά.



Ο ναός έχει κτιστεί στη θέση παλιότερου ναού με το ίδιο όνομα, που βρισκόταν λίγο βορειότερα στο λοφίσκο και καταστράφηκε πιθανότατα γύρω στα 1700 από πειρατές, όπως συνέβη και σε πολλούς άλλους ναούς της περιοχής Μεσογείων. Σε μικρή απόσταση δυτικά βρίσκεται η Αγία Κυριακή και ακόμα πιο κάτω βορειοδυτικά στο Πέτα οι Άγιοι Θεόδωροι. Στην περιοχή που περικλείεται από τις τρεις αυτές εκκλησίες υποστηρίζεται(2) ότι υπήρχαν δύο ιερά του αρχαίου Δήμου Κεφαλής, που πρωτοεμφανίζεται τον 6ο π.Χ. αιώνα.

_______________
Βιβλιογραφία:

(1) Η Κερατέα της Αττικής, Χρίστος Γ. Ρώμας, Χρυσή Τομή, Β’ έκδοση, Κερατέα 2008, σ. 143
(2) Αθανασίου Αντωνίου, «Θεοί και ήρωες», σ. 67

(3) Φωτογραφίες Αθανασίου Παναγιώτης

XAΡΤΗΣ

Πηγές
http://www.forkeratea.com/2015/05/blog-post_30.html
http://www.imml.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=1087&Itemid=711

ΜΟΥΣΟΥΝΤΑ Παραδοσιακή Αρβανίτικη σπανακόπιτα των Μεσογείων - χωρίς φύλλο

Τυπική μαγειρική των Μεσογείων και δείγμα της αξιοποίησης αυτού που ήδη υπάρχει μέσα στο σπίτι καθώς, επιστρέφοντας από τα κτήματα, οι γυναίκες μάζευαν στην διαδρομή χόρτα και μυρωδικά. Στο σπίτι τα ανακάτευαν με σπανάκι και κρεμμυδάκια από τον μπαξέ τους, και ό,τι υπήρχε διαθέσιμο, αυγά* από τις κοτούλες τους, τυρί* από την κατσικούλα, και έφτιαχναν κάτι γρήγορο και υγιεινό, μέχρι ο άντρας να ξεζέψει τα ζώα και να τακτοποιήσει τα εργαλεία. Την έψηναν στον ξυλόφουρνο με κληματόβεργες, δηλαδή σιγανή φωτιά και τη συνόδευαν με βαρελίσια ρετσίνα.

"Προφέρεται μ(ο)σ'ντα) δηλ. με τονισμένο το "σ" όπως προφέρουμε στα αγγλικά το sh εξάλλου η αρβανίτικη γλώσσα έχει λατινικές ρίζες πχ το φίςς αλλά δεν σημαίνει ψάρι (την μόνη λέξη που μου έμαθε η γιαγιά μου η Πετρούλα κοιτώντας και δείχνοντας μου κάποιο απόγευμα από την βεράντα της θείας μου στην Πέτα Κερατέας το Πάνειο όρος απέναντι κι όπου δεν ξεχνώ ...)

*Είθισται τα αυγά και το τυρί να μην χρησιμοποιείται για να είναι νηστίσιμη αλλά και γιατί είναι εξαιρετικά εύγευστη έτσι ούτως ή άλλως.

Το μυστικό της είναι να γίνει ψιλή!

Επίσης "πρέπει να τριφτούν τα χορταρικά με το αλάτι και να έχουν στυφτεί πολύ καλά να φύγουν όλα τα υγρά τους.. γι'αυτό χρειάζονται τα ανδρικά χέρια..." όπως λέει ο πρώην πεθερός μου (Αρβανίτης εκ Καλυβίων- Αττικής)

Η γευστικότατη αυτή χορτόπιττα επειδή συναντάται σε όλα τα Μεσόγεια υφίστανται στη συνταγή της και με παραλλαγές όπως μερικές/οι βάζουν κι ένα κουταλάκι του γλυκού κανέλα. 'Οπου στα υλικά από την αλιευμένη συνταγή από το διαδίκτυο που έτυχε να δω δεν έχει. Ωστόσο ορισμένοι θεωρούν πως προσδίδει ιδιαίτερη γεύση. Μπορεί ως εμφάνιση να ξενίζει όσους δεν την έχουν δοκιμάσει αλλά δεν μένει να τη γευτείτε ... "
(σημείωση Πετρούλας Σίνη = σ. Π.Σ.)

ΥΛΙΚΑ

για ένα ταψί της κουζίνας

1 κιλό βιολ. σπανάκι ψιλοκομμένο

2-3 βιολ. πράσα ψιλοκομμένα

1 μάτσο κρεμμυδάκια φρέσκα

1 ματσάκι άνηθο ή μάραθο κατά προτίμηση

2 βιολ. αυγά*

250 γρ. περίπου φέτα*

½ κιλού αλεύρι που φουσκώνει μόνο του (ή και αλεύρι για όλες τις χρήσεις, όσο πάρει... σ. Π.Σ.)

Ελαιόλαδο βιο

Αλάτι

Πιπέρι μαύρο

(Εναλλακτικά μπορούμε να προσθέσουμε και χόρτα της αρεσκείας μας, σέσκουλα. παπαρούνες, καυκαλίθρες, μυρόνια, κλπ)

(Έπίσης και χλωρά κρεμμύδια σ. Π.Σ.)


ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Πλένουμε και ψιλοκόβουμε όλα τα πράσινα λαχανικά. Τα αλατίζουμε και αφήνουμε 10-15 λεπτά να φύγουν τα πολλά υγρά τους. Τα στύβουμε όσο καλύτερα μπορούμε και τα βάζουμε σε μία λεκάνη. Προσθέτουμε τα αυγά, τη φέτα θρυμματισμένη με τα χέρια μας σε χοντρά κομμάτια, τα μυρωδικά, το αλεύρι, αλάτι (αν χρειάζεται), πιπέρι μπόλικο και λίγο λάδι. Ανακατεύουμε ζυμώνοντας αρκετή ώρα ώσπου να μαραθούν και να ενωθούν όλα τα υλικά ώστε να πάρουμε ένα ενιαίο παχύ χυλό.

Λαδώνουμε ένα ταψί της κουζίνας και απλώνουμε τον χυλό ομοιόμορφα σε πάχος όχι περισσότερο από ένα δάχτυλο. Χαράσσουμε στα κομμάτια που θέλουμε να πάρουμε και ρίχνουμε λίγο λάδι σε όλη την επιφάνεια της πίττας. Στο σημείο αυτό μπορούμε να την αποθηκεύσουμε και στην κατάψυξη.

Ψήνουμε σε ελαφρώς προθερμασμένο φούρνο στους 200οC, ώσπου να ροδίσει καλά επάνω, αλλά χωρίς να στεγνώσει.

Η ισορροπία αλατιού-πιπεριού είναι σημαντική σ’ αυτή την πίττα. Πρέπει και τα δύο να είναι αρκετά, γιατί πρόκειται για ένα κλασικό κρασομεζέ, χωρίς όμως να ξεπερνούν τα όρια και να ξενίζουν. Σίγουρα όμως αν υπολείπονται το αποτέλεσμα μειονεκτεί.

Σε περιόδους νηστείας ή αποτοξίνωσης από τα ζωικά, τα υλικά που σημειώνονται με * μπορούν να παραλειφθούν, και το αποτέλεσμα να παραμένει εξίσου ενδιαφέρον.

Η μουσούντα αποτελεί ένα πικάντικο χορτομεζέ των Μεσογείων, που συνδυάζεται περίφημα με λευκό κρασί με έντονο σώμα. Συμπληρώνει θαυμάσια την Ρετσίνα Μεσογείων, η έντασή της οποία ισορροπεί γευστικά. Καλή επιτυχία και καλή όρεξη!


Πηγή : http://www.geowines.gr/gr/geyseis.htm


Φωτογρ. https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj0lPvbT-IEF3_Y8shOLds-FfISUme500aiuhWtKFi3e2m64XuSRfJybWXnFcrqLUmNznK32LGxXx3qpkVk3ZRgV_LlW4Jfb_EbsCynUBpZ3mkQcx_cUudvDKsWdMbKFCj5c1DHdPAcBSc/s1600/1.jpg

Κυριακή των Βαΐων

Ημερομηνία εορτής: 05/04/2015
Τύπος εορτής: Με βάση το Πάσχα.
Εορτάζει 7 ημέρες πριν το Άγιο Πάσχα.
Άγιοι που εορτάζουν: Κυριακη Των Βαϊων


Πώλῳ καθίσας, ὁ λόγῳ τείνας πόλον,
Βροτοὺς ἐκζητεῖ λῦσαι τῆς ἀλογίας.



Βιογραφία
Την ημέρα αυτή γιορτάζουμε την πανηγυρική είσοδο του Κυρίου Ιησού Χριστού στην Ιερουσαλήμ. Τότε, ερχόμενος ο Ιησούς από τη Βηθανία στα Ιεροσόλυμα, έστειλε δύο από τους Μαθητές του και του έφεραν ένα γαϊδουράκι. Και κάθισε πάνω του για να μπει στην πόλη.

Ο δε λαός, ακούγοντας ότι ο Ιησούς έρχεται, πήραν αμέσως στα χέρια τους βάγια από φοίνικες και βγήκαν να τον υποδεχτούν. Και άλλοι μεν με τα ρούχα τους, άλλοι δε κόβοντας κλαδιά από τα δέντρα, έστρωναν το δρόμο απ’ όπου ο Ιησούς θα περνούσε. Και όλοι μαζί, ακόμα και τα μικρά παιδιά, φώναζαν: «Ωσαννά· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ο βασιλεύς του Ισραήλ».

Ο Χριστός εισέρχεται στα Ιεροσόλυμα «επί πώλον όνου». Πορεύεται και οι Ισραηλίτες τον υποδέχονται με τιμές ως Βασιλιά. Εκείνος δεν δίνει ιδιαίτερη σημασία στις τιμές, δεν περιορίζεται στο πανηγύρι, στην πρόσκαιρη δόξα, αλλά προχωρεί στο σταυρό και την Ανάσταση.

Η είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα είναι τελικά η είσοδος του μαρτυρίου στην επίγεια ζωή του Κυρίου. Σε λίγες ημέρες θα μαρτυρήσει και θα θανατωθεί στο σταυρό, για να θανατώσει το θάνατο και να χαρίσει τη ζωή.




Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Τὴν κοινὴν Ἀνάστασιν πρὸ τοῦ σοῦ πάθους πιστούμενος, ἐκ νεκρῶν ἤγειρας τὸν Λάζαρον Χριστὲ ὁ Θεός· ὅθεν καὶ ἡμεῖς ὡς οἱ παῖδες, τὰ τῆς νίκης σύμβολα φέροντες, σοὶ τῷ νικητῇ τοῦ θανάτου βοῶμεν· Ὠσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος, ἐν ὀνόματι Κυρίου.

Ἕτερον Ἀπολυτίκιον (Κατέβασμα)
Ἦχος δ’.
Συνταφέντες σοι διὰ τοῦ Βαπτίσματος, Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, τῆς ἀθανάτου ζωῆς ἠξιώθημεν τῇ Ἀναστάσει σου, καὶ ἀνυμνοῦντες κράζομεν· Ὠσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος, ἐν ὀνόματι Κυρίου.

Κοντάκιον
Ἦχος πλ. β’.
Τῷ θρόνῳ ἐν οὐρανῷ, τῷ πώλῳ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐποχούμενος, Χριστὲ ὁ Θεός, τῶν Ἀγγέλων τὴν αἴνεσιν, καὶ τῶν παίδων ἀνύμνησιν, προσεδέξω βοώντων σοι· Εὐλογημένος εἶ ὁ ἐρχόμενος, τὸν Ἀδὰμ ἀνακαλέσασθαι.

Ὁ Οἶκος
Ἐπειδὴ ᾍδην ἔδησας ἀθάνατε, καὶ θάνατον ἐνέκρωσας, καὶ Κόσμον ἀνέστησας, βαΐοις τὰ νήπια ἀνευφήμουν σε Χριστέ, ὡς νικητὴν κραυγάζοντά σοι σήμερον. Ὡσαννὰ τῷ Υἱῷ Δαυΐδ· οὐκέτι γάρ φησι, σφαγήσονται βρέφη διὰ τὸ βρέφος Μαριάμ, ἀλλ' ὑπὲρ πάντων νηπίων καὶ πρεσβυτῶν, μόνος σταυροῦσαι, οὐκέτι καθ' ἡμῶν χωρήσει τὸ ξίφος· ἡ σὴ γὰρ πλευρὰ νυγήσεται λόγχῃ· ὅθεν ἀγαλλόμενοι φαμέν· Εὐλογημένος εἶ ὁ ἐρχόμενος, τὸν Ἀδὰμ ἀνακαλέσασθαι.

Μεγαλυνάριον
Ἐπὶ πώλου ὄνου εἰς τὴν Σιών, εἰσῆλθες Σωτήρ μου, ὑπὸ παίδων καὶ τῶν βρεφῶν, αἰνούμενος Λόγε, τὸ Ὠσαννὰ βοώντων, εὐλογητὸς ὁ ἥκων, σῶσαι τὸν ἄνθρωπον.



Αγιογραφίες / Φωτογραφίες

Κυριακή των Βαΐων

Κυριακή των Βαΐων


Κυριακή των Βαΐων



Κυριακή των Βαΐων


Κυριακή των Βαΐων


Κυριακή των Βαΐων - Ι.Ν. Ζωοδόχου Πηγής, Λαρίσης (www.panagialarisis.gr)



Κυριακή των Βαΐων - 1546 μ.Χ. - Mονή Σταυρονικήτα, Άγιον Όρος (Κρητική σχολή, Θεοφάνης ο Kρής)


Κυριακή των Βαΐων


Κυριακή των Βαΐων - Τοιχογραφία στο Κυριακό της Σκήτης Καυσοκαλυβίων. 18ος αιώνας μ.Χ.


Πηγές www.synaxarion.gr
http://www.saint.gr/47/saint.aspx

Γιατί λέγεται "κουφή" ή "βουβή" εβδομάδα, η εβδομάδα πριν το Σάββατο του Λαζάρου

H έκτη και τελευταία εβδομάδα της Μεγ. Σαρακοστής ονομάζεται “Εβδομάδα των Βαϊων”. Για έξι μέρες πριν το Σάββατο του Λαζάρου και την Κυριακή των Βαϊων η λατρεία της Εκκλησίας μας ωθεί ν’ ακολουθήσουμε το Χριστό καθώς πρώτος αναγγέλει τοθάνατο του φίλου Του και κατόπιν αρχίζει το ταξίδι Του στη Βηθανία και στην Ιερουσαλήμ. Στο κέντρο της προσοχής είναι ο Λάζαρος – η αρρώστεια του, ο θάνατός του, ο θρήνος των συγγενών του και η αντίδραση του Χριστού σ’ όλα αυτά. Η τελευταία εβδομάδα δηλαδή περνάει με πνευματική
περισυλλογή πάνω στην ερχόμενη συνάντηση του Χριστού με το θάνατο – πρώτα στο πρόσωπο του φίλου Του Λαζάρου, έπειτα στο θάνατο του ίδιου του Χριστού. Πλησιάζει η “ώρα του Χριστού” για την οποία τόσο συχνά μιλούσε και προς αυτήν προσανατολιζόταν όλη η επίγεια διακονία Του. Η ανάσταση του Λαζάρου έγινε για να βεβαιωθούμε για “Την κοινήν ανάστασιν”. Είναι κάτι το συναρπαστικό να γιορτάζουμε κάθε μέρα για μια ολοκληρη εβδομάδα αυτή τη συνάντηση ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, που αργά αργά πλησιάζει, να γινόμαστε μέρος της, να νιώθουμε με όλο το είναι μας αυτό που υπονοεί ο Ιωάννης με τα λόγια του:”Ιησούς ως είδεν αυτήν κλαίουσαν και τους συνελθόντας… ενεβριμήσατο τω πνεύματι και ετάραξεν εαυτόν… και εδάκρυσεν” (Ιωάν. 11, 33-35) .Μέσα στη λειτουργική ορολογία, το Σάββατο του Λαζάρου και η Κυριακή των Βαϊων είναι η”έναρξη του Σταυρού”. (Ι.Μ.Π).

Παρά ταύτα ο ευσεβής λαός μας αποκαλεί την εβδομάδα αυτή «κουφή» η «βουβή» με μοναδική δικαιολογία ότι την Εβδομάδα αυτή δεν τελούνται Ακολουθίες και ως εκ τούτου δεν σημαίνει ούτε η καμπάνα οπότε ούτε λέμε(Ακολουθία) ούτε ακούμε(Καμπάνα)αυτήν την Εβδομάδα. Όμως η πραγματικότητα είναι άλλη. Αρκεί μια ματιά στα Λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας μας για να μας πείσει ότι,όχι «βουβή» και «κουφή»δεν είναι αυτή η Εβδομάδα αλλά αντίθετα όπως είδαμε και πιο πάνω είναι πλήρης μηνυμάτων και Θεολογικών εννοιών γύρω από το Μυστήριο του θανάτου. Παλαιότερα αυτό εκαλλιεργείτο και από τους ίδιους τους ιερείς σαν μια δικαιολογημένη ίσως!! προσπάθεια για λίγη ξεκούραση λίγο πρίν τον μεγάλο κόπο της Αγίας και Μεγάλης Εβδομάδος. Το Τυπικό της Εκκλησίας μας, υπαγορεύει και αυτήν την Εβδομάδα τις Ακολουθίες που τελούνται καθ’ όλη την Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Δηλ.Μεσονυκτικό Όρθρο,Ώρες και Εσπερινό το πρωί,το Μεγάλο Απόδειπνο το απόγευμα, την Προηγιασμένη Θ.Λειτουργία την Τετάρτη και την Παρασκευή καθώς και το Μικρό Απόδειπνο με τον κανόνα του Αγίου Λαζάρου την Παρασκευή το απόγευμα. Η μοναδική Ακολουθία που απουσιάζει είναι η Ακολουθία των Χαιρετισμών της Παναγίας η οποία αποτελεί και την μοναδική χαρμόσυνη νότα στην πένθιμη περίοδο που διανύουμε. Τό ότι δεν τελείται η χαρμόσυνη Ακολουθία των Χαιρετισμών την Εβδομάδα αυτή οδήγησε στην παρεξήγηση ; Ίσως!



Η τελευταία εβδομάδα της Σαρακοστής(αφού από την Κυριακή ξεκινά η Μεγάλη Εβδομάδα με την δική της νηστεία), είναι η τελική αποκάλυψη του νοήματος της Μεγάλης Σαρακοστής που είναι η μετάνοια, η νηστεία από την αμαρτία, η χαρμολύπη και η επαναβίωση του λατρευτικού στοιχείου της Εκκλησίας! Ας φροντίσουμε να μην χάσουμε τα όσα έχει να μας προσφέρει και αυτήν την Εβδομάδα η Εκκλησία μας ξεφεύγοντας από επιπόλαιες και ανυπόστατες συμβουλές γύρω από την Λατρευτική μας ζωή.





Επίκαιρος και εύστοχος όπως πάντα ο λόγος του π.Μωυσέως του Αγιορείτου για τις Άγιες Αυτές και Μεγάλες Ημέρες. «Πάντα τη Μεγάλη Παρασκευή, να ‘σαι μόνος σαν το Χριστό προσμένοντας το τελευταίο καρφί, το ξύδι, τη λόγχη. Τις ζαριές ν’ ακούς ατάραχα στο μοίρασμα των υπαρχόντων σου, τις βλαστήμιες, τις προκλήσεις, την αδιαφορία. Πριν την Παρασκευή δεν έρχεται η Κυριακή, τότε λησμονάς τα μαρτύρια των δρόμων της Μεγάλης Παρασκευής της ζωής μας. Μην ξαφνιαστείς, μη φοβηθείς στ’ απρόσμενο σουρούπωμα. Οι μπόρες του ουρανού δε στερεύουν. Η ξαστεριά θα ’ρθεί το Σαββατόβραδο. Τότε λησμονάς τα μαρτύρια των δρόμων της μεγάλης Παρασκευής της ζωής μας»
Πηγές: ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΘΗΒΩΝ
http://fdathanasiou.wordpress.com

http://armenisths.blogspot.gr/2014/04/blog-post_5559.html

Καθαρά Δευτέρα - Κούλουμα

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα. Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα «καθαρίζουν» ό,τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της αποκριάς, Σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π.χ. στην Ήπειρο, οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.

Το πιάτο της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς. Χαλβάς, ταραμάς, ελιές, πίκλες, θαλασσινά, φασολάδα, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα. Σχετικός και ο δημοτικός σατυρικός θρήνος:


Τ' ακούτε τι παράγγειλε η Καθαρή Δευτέρα;
Πεθαίν΄ ο Κρέος, πέθανε, ψυχομαχάει ο Τύρος
σηκώνει ο Πράσος την ουρά κι ο Κρέμμυδος τα γένεια
Μπαλώστε τα σακούλια σας, τροχίστε τα λεπίδια
και στον τρανό τον πλάτανο, να μάσουμε στεκούλια.

Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στις εξοχές λέγεται Κούλουμα.

Για την ετυμολογία του ονόματος που παραμένει άγνωστη όπως και η αρχή του εορτασμού υπάρχουν πολλές απόψεις. Κατά μερικούς προήλθε από τον αναγραμματισμό της λατινικής λέξης cumulus που σημαίνει σωρός, αφθονία ή επίλογος, υποδηλώνοντας έτσι το πολύ "φαγοπότι" με πολύ χορό, ή το τέλος της εορταστικής περιόδου της αποκριάς άλλοι από την λατινική (κολούμνα=κολώνα ή κούμουλους=σωρός, κορυφή) ή αλβανική προέλευση (κόλουμ=καθαρός).

 Ειδικότερα όμως ο Α. Καμπούρογλου σημειώνει ότι ο όρος είναι καθαρά αθηναϊκός και προέρχεται από τις κολώνες του ναού του Ολυμπίου Διός που τις αποκαλούσαν στη νεότερη ιστορία οι Αθηναίοι columna, κόλουμνα, κούλoυμνα, κούλουμα, χωρίς όμως αυτό και να προσδιορίζει την αρχή της εορτής που πιθανολογείται κατά τη περίοδο της τουρκοκρατίας.Ο ίδιος όμως προσθέτει στις σημειώσεις του ότι ο λόφος επί του οποίου βρίσκεται το Θησείο ονομάζονταν στην αρχή της εποχής του Όθωνα "τριανταδυό κολώνες".

Χαρακτηριστικό επίσης είναι ότι στα τούρκικα η γιορτή ονομάζεται «Μπακλά χουράν» από τη λέξη «μπακλά» που σημαίνει κουκιά.

Δεν έχει εξακριβωθεί η αρχαία προέλευση της εορτής αυτής που αποτελεί θρησκευτική εορτή κατά την οποία εορτάζεται η αμέσως μετά της Αποκριάς έναρξη της Τεσσαρακοστής. Οι γιορτάζοντες τα «Κούλουμα» τρώνε άζυμο άρτο «λαγάνες» ενώ καταναλώνουν κυρίως νηστίσιμα φαγητά λεγόμενα σαρακοστιανά όπως π.χ. ταραμά, ταραμοσαλάτα, θαλασσινά, ελιές, κρεμμύδια, διάφορα λαχανικά, χαλβά κ.ά..

Η γιορτή αυτή είναι πανελλήνια και κατ΄ άλλους έχει αθηναϊκή καταγωγή, ενώ κατ΄ άλλους βυζαντινή. Στην Κωνσταντινούπολη γιορταζόταν έντονα από πλήθος κόσμου που συνέρρεε σε ένα από τους επτά λόφους της πόλης και συγκεκριμένα σ΄ εκείνο του ελληνικότατου οικισμού των «Ταταούλων».

Στην Αθήνα από πολλές δεκαετίες προ του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου τα Κούλουμα γιορταζόταν στις πλαγιές του λόφου του Φιλοπάππου όπου οι Αθηναίοι «τρωγόπιναν» καθισμένοι στους βράχους από το μεσημέρι μέχρι τη δύση του Ήλιου. Οι περισσότεροι χόρευαν από τους ήχους πλανόδιων μουσικών, κατά παρέες, είτε δημοτικούς είτε λαϊκούς χορούς υπό τους ήχους «λατέρνας».

Το σούρουπο όλοι οι Ρουμελιώτες γαλατάδες της Αθήνας έστηναν λαμπρό χορό κυρίως τσάμικο γύρω από τους στύλους του Ολυμπίου Διός παρουσία των Βασιλέων και πλήθους κόσμου.

Σήμερα τα Κούλουμα γιορτάζονται σχεδόν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας μαζί με το κύριο της ημέρας έθιμο του πετάγματος του «χαρταετού». 

Στον Δήμο Αθηναίων τα Κούλουμα συνεχίζουν να γιορτάζονται στον Λόφο του Φιλοππάπου, όπως και σε πολλούς Δήμους της χώρας, με προσφορά φασολάδας και νηστίσιμων στους δημότες.

Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, με τα ποικίλα χρώματα και σχέδια, από μικρούς και μεγάλους, πιθανόν για να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα λόγω της ανθοφορίας και της βελτίωσης του καιρού.

Η έντονη αθυροστομία και η καυστική σάτιρα είναι από τα χαρακτηριστικά της Καθαράς Δευτέρας σε πολλούς εορτασμούς της ανά την επικράτεια:

Ο Αλευροπόλεμος στο Γαλαξίδι, είναι ένα έθιμο που διατηρείται από το 1801. Εκείνα τα χρόνια, παρόλο που το Γαλαξίδι τελούσε υπό την τουρκική κατοχή, όλοι οι κάτοικοι περίμεναν τις Αποκριές για να διασκεδάσουν και να χορέψουν σε κύκλους. Ένας κύκλος για τις γυναίκες, ένας για τους άντρες. Φορούσαν μάσκες ή απλώς έβαφαν τα πρόσωπά τους με κάρβουνο. Στη συνέχεια προστέθηκε το αλεύρι, το λουλάκι, το βερνίκι των παπουτσιών και η ώχρα.

Βλάχικος Γάμος στη Θήβα. 

Είναι ένα έθιμο που φθάνει στις μέρες μας περίπου από το 1830, μετά την απελευθέρωση των ορεινών περιοχών. Οι Βλάχοι, δηλαδή οι τσοπάνηδες από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη, εγκατέλειψαν τότε την άγονη γη τους και βρήκαν γόνιμο έδαφος νοτιότερα. Το θέαμα είναι έξοχο, η γαμήλια πομπή πολύχρωμη, η μουσική που τη συνοδεύει (πίπιζες, νταούλια κ.ά.) εξαιρετικά ζωντανή.

Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη Μεσσηνίας. Καρναβαλίστικος γάμος, που κρατάει από τον 14ο αιώνα. Στις μέρες μας, το ζευγάρι των νεονύμφων είναι δύο άντρες, που μαζί με τους συγγενείς πηγαίνουν στην πλατεία, όπου γίνεται ο γάμος με παπά και με κουμπάρο. Διαβάζεται το προικοσύμφωνο και ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.
Στη Μεσσήνη Μεσσηνίας γίνεται η αναπαράσταση της εκτέλεσης μιας γερόντισσας, της γριάς Συκούς, που κατά την παράδοση, κρεμάστηκε στη θέση Κρεμάλα της πόλης, με εντολή του Ιμπραήμ Πασά, επειδή είχε το θάρρος, εξηγώντας του ένα όνειρο που είχε δει, να του πει ότι η εκστρατεία του και ο ίδιος θα είχαν οικτρό τέλος από την αντίδραση και το σθένος των επαναστατημένων Ελλήνων. Μετά την αναπαράσταση, μπορεί κάθε επισκέπτης να "κρεμαστεί" από τους ψευτοδήμιους της κρεμάλας. Το απόγευμα της Καθαράς Δευτέρας γίνεται η παρέλαση με μαζορέτες, άρματα, μεταμφιεσμένους μικρούς και μεγάλους και χορευτικά συγκροτήματα.

Μπουρανί στον Τύρναβο.

 Μπουρανί είναι μία χορτόσουπα δίχως λάδι, γύρω από την προετοιμασία της οποίας στήνεται ολόκληρο το σκηνικό του παιχνιδιού με φαλλικά σύμβολα και τολμηρά πειράγματα από τους μπουρανίδες.

Στην Κάρπαθο λειτουργεί το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων. Κάποιοι κάνουν άσχημες χειρονομίες σε κάποιους άλλους και συλλαμβάνονται από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες) για να οδηγηθούν στο Δικαστήριο, που το αποτελούν οι σεβάσμιοι του νησιού. Τα αυτοσχέδια αστεία και τα γέλια ακολουθεί τρικούβερτο γλέντι.

Στις κοινότητες Ποταμιά, Καλόξιδο και Λιβάδια της Νάξου οι κάτοικοι ντύνονται Κορδελάτοι ή Λεβέντες. Οι Κορδελάτοι είναι φουστανελοφόροι και η δεύτερη ονομασία τους Λεβέντες αποδίδεται στους πειρατές. Από κοντά τους ακολουθούν και οι ληστές, οι Σπαραρατόροι, που αρπάζουν τις κοπέλες για να τις βάλουν με το ζόρι στο χορό και στο γλέντι, που κρατάει ως το πρωί.

Στα χωριά Μέρωνα και Μελιδόνια του Ρεθύμνου αναβιώνουν έθιμα όπως το κλέψιμο της νύφης, ο Καντής, το μουντζούρωμα, τα οποία, σε συνδυασμό με το καλό κρασί και τους ήχους της λύρας, αποτελούν μια μοναδική εμπειρία.

Στη Σκύρο, σχεδόν όλοι οι κάτοικοι με παραδοσιακές ενδυμασίες κατεβαίνουν στην πλατεία του νησιού, όπου χορεύουν και τραγουδούν τοπικούς σκοπούς.


Πηγές
"Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια" τομ.ΙΕ΄, σελ.46.
http://www.sansimera.gr/articles/494#ixzz3San4wxV8

http://el.wikipedia.org/wiki/

Η ιστορία της λαγάνας

(Δημοσιεύθηκε στο αριθ.182 τεύχος της"Βοϊακής γής",Μάρτιος-Απρίλιος 2003)

Το παραδοσιακό έθιμο της λαγάνας παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο νηστίσιμο τραπέζι της Καθαράς Δευτέρας. Με αφορ­μή λοιπόν αυτή την ιδιαίτερη μέρα ας γνωρίσουμε αναλυτικότε­ρα την ιστορία της, που χάνεται στους αιώνες.

Η λαγάνα είναι άζυμος άρτος ,δηλ. παρασκευάζεται χωρίς προζύμι. Τέτοιος άρτος πρόχειρος εχρησιμοποιήθη από τους Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή. Έκτοτε επιβαλλόταν από το Μωσαικό Νόμο για όλες τις ημέρες της εορτής του Πάσχα, μέχρι που ο Χριστός στο τελευταίο του Πάσχα ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.




Η ιστορία της λαγάνας διατρέχει όλη τη διατροφική παράδοση από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ο Αριστοφάνης στις "Εκκλησιάζουσες" λέει "Λαγάνα πέττεται" δηλ ."Λαγάνες γίνονται". Ο δε Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει τη λαγάνα ως "Το γλύκισμα των φτωχών". Το έθιμο της λαγάνας παρέμεινε αναλλοίωτο ανά τους αιώνες και συνηθίζεται να παρασκευάζεται με μεράκι από τον αρτοποιό της γειτονιάς, τραγανή λαχταριστή και σουσαμένια και καταναλώνεται κατά την Καθαρά Δευτέρα, την Πρωτονήστιμη Δευτέρα της Σαρακοστής. Η ονομασία της "Καθαρά" προήλθε από τη συνήθεια που είχαν οι νοικοκυρές το πρωί της ημέρας αυτής, να πλένουν με ζεστό νερό και στάχτη όλα τα μαγειρικά σκεύη, ως "ημέρα κάθαρσης". Στη συνέχεια τα κρεμούσαν στη θέση τους όπου και παρέμεναν μέχρι τη λήξη της νηστείας. Επίσης κατά την ημέρα αυτή εξέρχονταν όλοι οικογενειακώς στην ύπαιθρο και έστρωναν κάτω στη γη και έτρωγαν νηστίσιμα φαγητά όπως χαλβά, ελιές, ταραμά και λαγάνα.

Από την Καθαρά Δευτέρα προετοιμάζεται ο άνθρωπος μετά τις εορτές και την καλοφαγία των Απόκρεων, να καθαρίσει την ψυχή και το σώμα του για να φτάσει στο τέρμα δηλ. στο Πάσχα και να αναστηθεί ξανά με την Ανάσταση του Κυρίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η λαγάνα που έχει το σχή­μα της "κυρα-Σαρακοστής",που παριστάνει μια μακριά γυναίκα που έχει ένα σταυρό στο κεφάλι, δεν έχει στόμα γιατί είναι όλο νηστεία.Τα χέρια της είναι σταυρωμένα για τις προσευχές, έχει επτά πόδια που συμβολίζουν τις επτά εβδομάδες της νηστείας. Έθιμο που συνηθιζόταν για να μετρούν το χρόνο κατά την περίοδο της Σαρακοστής ήταν κάθε Σάββατο να κόβουν το ένα πόδι και το τελευταίο το έκοβαν το Μ.Σάββατο όπου το έκρυβαν σε ένα ξερό σύκο ή σε ένα καρύδι και όποιος το έβρισκε ήταν ο τυχερός της επόμενης χρονιάς.

Η νόστιμη και λαχταριστή για όλους μας λαγάνα είναι ένα προιόν άξιο σεβασμού και με πραγματική πλούσια ιστορία, θα είναι μεγάλη απώλεια για τις επερχόμενες γενεές να ξεχάσουν τις παραδόσεις μας, να ξεχάσουν τις παλιές σαρακοστιανές μυρουδιές. Οι αρτοποιοί της γειτονιάς πιστοί στις παραδόσεις μας παρασκευάζουν την Καθαρά Δευτέρα τη λαγάνα συμβάλλοντας έτσι στη διατήρηση του εθίμου, ώστε οι νέες γενεές να έχουν την ευκαιρία να ακούσουν, να μυρίσουν και να γευτούν τη Σαρακοστή γιατί οι Σαρακοστιανές μυρωδιές είναι έμμεσοι φορείς μιας βαθιάς πνευματικότητας.

ΜΑΡΙΑ ΓΚΙΟΥΔΦΕΣΗ

πηγές

https://www.scribd.com/doc/47963342/%CE%9B%CE%91%CE%9F%CE%93%CE%A1%CE%91%CE%A6%CE%99%CE%9A%CE%91-%CE%A4%CE%9F%CE%A5-%CE%9C%CE%97%CE%9D%CE%91-%CE%A6%CE%95%CE%92%CE%A1%CE%9F%CE%A5%CE%91%CE%A1%CE%99%CE%9F%CE%A5-%CE%A3%CE%A4%CE%9F-%CE%92%CE%9F%CE%AA%CE%9F
http://ellinwnparadosi.blogspot.gr/2011/03/blog-post_06.html


Συνταγές μπορείτε να διαβάσετε στους παρακάτω συνδέσμους :

http://akispetretzikis.com/el/categories/pswmia-zymes/lagana

https://www.sintagespareas.gr/sintages/lagana.html

Πουπέκι

Περιγραφή : Ένα σιροπιαστό γλυκό που θυμίζει γαλατόπιτα ή γαλακτομπούρεκο (χωρίς αυγά) και είναι πολύ εύκολο.

Στα Καλύβια και στην Κερατέα Αττικής ως έθιμο το κάνουν οι νοικοκυρές για τις απόκριες.

Τι χρειαζόμαστε:
Για την κρέμα:
1 λίτρο γάλα φρέσκο
1 φλ.τσαγιού σιμιγδάλι ψιλό
1/2 φλ.τσαγιού ζάχαρη
3-4 κ.σ.βούτυρο
2 βανίλιες
2-3 φύλλα κρούστας
κανέλα σε σκόνηΓια το σιρόπι:
2 φλ.τσαγιού ζάχαρη
2 φλ.τσαγιού νερό
1 φλούδα λεμονιού
1 κ.γ.χυμό λεμονιού
1 ξύλο κανέλας

Πώς το κάνουμε:
Ζεσταίνουμε το γάλα μαζί με τη ζάχαρη και ρίχνουμε σιγά σιγά το σιμιγδάλι
Προσθέτουμε τις βανίλιες και ανακατεύουμι μέχρι να δέσει η κρέμα και να βγάλει φουσκάλες
Μόλις δέσει η κρέμα ρίχνουμε το βούτυρο και ανακατεύουμε
Παίρνουμε ταψάκι στρογγυλό 36 εκατ. (ή ταρτιέρα), βουτυρώνουμε και στρώνουμε τα φύλλα (μόνο το τελευταίο δεν βουτυρώνουμε καθώς θα πέσει από πάνω η κρέμα)
Απο πάνω ρίχνουμε την κρέμα και διπλώνουμε τα φύλλα που εξέχουν σε κόθρο
Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο για 30 λεπτά στους 180 βαθμούς πάνω κάτω (προσοχή να ψηθεί καλά απο κάτω)
Ετοιμάζουμε το σιρόπι βράζοντας όλα τα υλικά για 10 λεπτά
Όταν το γλυκό θα είναι χλιαρό ρίχνουμε απο πάνω το σιρόπι ζεστό
Πασπαλίζουμε με κανέλα και σερβίρουμε

Λίγα μυστικά ακόμα

Η συνταγή είναι της Νίκης Μερκούρη. Είναι ένα παραδοσιακό γλυκό που απαντάται σε πολλές περιοχές σε αρκετές παραλλαγές.

Στην Πελοπόννησο το πουπέκι περιέχει τραχανά και κατσικίσιο τυρί.

Στην συγκεκριμμένη συνταγή έχω μειώσει την ποσότητα της ζάχαρης γιατί νομίζω ότι ήταν υπερβολικά γλυκό. Αναλόγως τα γούστα σας.

Πηγή https://www.sintagespareas.gr/sintages/poupeki.html